Baz? kronik hastal?klar özel diyetlerin al?nmas?n? gerektirir. Bu tür hastal?klar aras?nda, g?dalardaki glüten e kar?? bir duyarl?l?k (çölyak hastal??? olarak bilinir), karaci?er yetmezli?i, böbrek yetmezli?i ve böbrek ta?lar? bulunur. Uygun t?bbi programlarla birlikte kullan?ld???nda, uygun diyetler bu rahats?zl?klar?n denetlenmesinde önemli olabilir.



Çölyak Hastal??? ve Glütensiz Diyet

Çölyak hastal??? (tropik olmayan spru da denir) besinlerin emilimini etkileyen bir bozukluktur. Hastal??a vücudun, bu?day, çavdar, yulaf ve arpada bulunan bir protein olan glütene kar?? tahammülsüzlü?ü neden olur. Glütene kar?? hassasiyet, ba??rsak duvar?n?n, besinlerin emildi?i birçok ince k?vr?m?n? (vilüsler) yitirmesine neden olur. Ayr?ca, sindirimi kolayla?t?ran enzimler yeterli miktarlarda üretilmemeye ba?lar.

?ikayetler, kötü kokulu ishal, kilo kayb?, ?i?kin kar?n ve anemidir. Bu hastal?ktan en çok çocuklarda görülür; büyüyemezler ve ra?itizm ortaya ç?kabilir; yeti?kinlerde osteomalazi denilen bir kemik hastal??? ortaya ç?kabilir.

Glütensiz s?k? bir diyet tedavinin esas?n? olu?turur. Bu perhiz ilk bak??ta oldukça kolay görünür. Ama asl?nda oldukça zordur. Bu?day, arpa, yulaf ve çavdar içeren tüm g?dalardan kaç?nman?z gerekir. Glüten içeren tah?llardan yap?lan ürünler birçok ülkede diyetlerin esas maddelerini olu?turmaktad?r.

Örne?in, birçok haz?r g?da, emülsiyon yap?c? maddeler, koyula?t?r?c?lar ve bu tür tah?llardan elde edilen di?er katk? maddelerini içerir. Bu g?dalara, çikolatal? süt gibi içecekler, diyet ilaveleri, sö?ü? etler ve haz?r etler, ekmekli haz?r g?dalar, peynirli g?dalar ve ekmek üzerine sürülen yiyecekler, haz?r sufleler, omletler, fondü ve soya proteinli et ikameleri dahildir. Ayr?ca haz?r salata soslar? ve sular?, baharatl? pirinç ve patates kar???mlar?, sebze kar???mlar?, f?r?nlanm?? konserve fasulye, haz?r çorbalar ve et sular?, haz?r dondurma ve meyval? dondurma da dahildir. Her tür bu?day ekme?i glüten içerir, f?r?nlanm?? birçok g?da da. Üretici, ürünün glütensiz oldu?unu özellikle belirtmedikçe, ketçap, hardal, soya sosu, et soslar?, sirke, tur?ular, ?ekerli soslar gibi ticari olarak haz?rlanm?? tatland?r?c?lar glüten içerebilirler.

Pirinç (glüten içermez), tah?l olarak diyetinizin ba?l?ca dayana?? haline gelebilir. Pirinç unu, m?s?r unu ya da patates ni?astas?yla yap?lan ekmekler ve hamur i?leri uygundur. Baharats?z et, bal?k, kümes hayvanlar?, yumurta, süt ürünleri, bitkiler ve meyvalar glüten içermez. Kahve, çay, karbonatl? içecekler, saf kakao tozundan yap?lan çikolatal? içecekler, ?arap ve dam?t?lm?? alkollü içkiler glüten içermez. Glütensiz bir diyet uyguluyorsan?z, tapyoka, m?s?r ni?astas?, ararot ya da yumurtayla koyula?t?r?lm?? çorbalar ve tatl?lar da yiyebilirsiniz.

Böbrek Ta?lar?

Böbrek ta?? olu?umu yayg?n bir rahats?zl?kt?r. Kad?nlar?n yüzde 5mm, erkeklerin ise yüzde 10 unun, 70 ya??na vard?klar?nda en az?ndan bir ta?lar? oldu?u tahmin edilmektedir. Ço?u insan için bu çok a?r?l? bir deneyimdir.

Böbrek ta??, idrar yollar?nda olu?an sert, mineralle?mi? bir tortudur. Böbrek ta?lar?n?n birçok türü vard?r. Böbrek ta??n?z varsa, doktorunuz sizdeki ta? türünü belirleyecek ve baz? diyet tavsiyelerinde bulunacakt?r. Genellikle idrar?n?z?n sulanmas?n? korumak için özellikle geceleri olmak üzere her gün bol bol s?v? içmeniz 3 ya da 4 litre ö?ütlenecektir.

Kalsiyum ta?lar?n?z (en yayg?n biçim) varsa, muhtemelen kalsiyum tüketiminizi günde en fazla 600 miligramla s?n?rlaman?z, tuz tüketiminizi günde 2 gramla s?n?rlaman?z, fazla proteinden kaç?nman?z ve i?lenmemi? tah?l içeren g?dalar yemeniz ö?ütlenecektir. Kalsiyum oksalat içeren ta?lar?n?z varsa, doktorunuz öncelikle oksalat içeren g?dalar? (çay, çikolata, çilek ve ravent gibi) s?n?rlaman?z? ve C vitamini ilavelerinden kaç?nman?z? önerecektir.

Böbrek Yetmezli?i

Böbrek yetmezli?i, böbrekler vücudun at?klar?n? kandan atamad??? zaman ortaya ç?kar. Enfeksiyon, yaralanma, zehirlere maruz kalma ya da hastal?k sonucu olabilir.

Böbrek yetmezli?inin iki tipi akut ve kroniktir; ikisinin de beslenmeyle ilgili sonuçlar? vard?r. Akut böbrek yetmezli?iniz varsa, muhtemelen yüksek karbonhidratl? ve dü?ük proteinli bir diyet uygulayacaks?n?z. Diyalizdeyseniz, daha fazla proteine ihtiyac?n?z olabilir ve sodyum ve potasyum tüketiminiz s?n?rlanabilir (Doktorunuz ya da diyet uzman?n?z bunu dikkatle izleyecektir).

Kronik böbrek yetmezli?inin beslenmeyle ilgili birçok etkisi vard?r. Mide bulant?s?, kusma ve i?tah kayb?na, dü?ük proteinli bir diyet yard?mc? olabilir. Dü?ük proteinli bir diyet böbrek i?levinin korunmas?na da yard?mc? olabilir, içti?iniz su miktar?n? da ayarlaman?z gerekebilir. Hastal?kla ili?kili yüksek tansiyonunuz varsa, ald???n?z tuz miktar?n?n yan?s?ra içti?iniz s?v? miktar?n? da s?n?rlaman?z gerekebilir. Doktorunuz, tüketti?iniz fosfat ve potasyum miktar?n? s?n?rlayabilir.

Karaci?er Rahats?zl???

Beslenmeyle ilgili etkileri olan ba?ka bir sorun ileri karaci?er hastal???d?r. Bu hastal?k ortaya ç?karsa, kan?n?zda amonyak miktar?n? artt?rabilir. Amonyak, proteinin parçalanmas? sonucu ortaya ç?kt??? için doktorunuz dü?ük proteinli bir diyet önerebilir. Sebze ve süt proteinleri hayvansal proteinden daha az amonyak üretti?i için, doktorunuz bu g?dalar? önerebilir. Karaci?er rahats?zl??? olan ki?iler genellikle s?v?lar? yeterince atamazlar. Bunu asgariye indirmek için, diyetinizde tuzu s?n?rlaman?z gerekebilir.